De negen jaar oude Aziatische leeuwin Neela is in de dierentuin van Chennai, in de Indiase staat Tamil Nadu, overleden aan de gevolgen van covid-19.
Daar werden eerder tekenen van verminderde eetlust, loopneuzen en af en toe hoesten opgemerkt bij een troep leeuwen. De dierentuin nam vervolgens monsters af om ze te testen op een eventuele besmetting. Negen van de leeuwen in de troep testten positief op het coronavirus. Een van hen, de negenjarige Neela, stierf donderdag aan covid-19.
Twee onderzoeksinstituten doen nog nader onderzoek. De andere leeuwen worden nauwlettend in de gaten gehouden.
De dierentuin meldt alle covid-19 richtlijnen te hebben opgevolgd en geen idee te hebben hoe de dieren zijn besmet. Alle dierverzorgers en helpers zijn ingeënt tegen de ziekte. Het park is sinds 20 april gesloten voor bezoekers, omdat het aantal infecties in Tamil Nadu toenam tijdens de tweede golf van de pandemie.
Een dierentuin in het Amerikaanse El Paso in Texas doet aangifte tegen een bezoeker. Zij klom over het hek van het apenverblijf om de dieren te voeren. Volgens een verzorger bracht ze daarmee niet alleen zichzelf,
Beelden van het voorval doken op Instagram op. "Dit is helaas echt: een vrouw sprong in het verblijf van de slingerapen om ze te voeren", stond erbij.
De dierentuin is uiteraard niet te spreken over haar actie. Volgens verzorger Mason Kleist bracht de vrouw zichzelf én de apen in gevaar met haar actie.
De apen volgen een special dieet, dus dit kan volgens de verzorger voor problemen in hun darmen zorgen. Bovendien lopen ze risico op Covid-19.
"Alle ziektes die zij bij zich draagt, kunnen de apen ook krijgen", zegt Kleist tegen de lokale zender KVIA. "We doen er alles aan om te voorkomen dat ze besmet raken met het coronavirus, maar dat werkt niet als iemand het verblijf binnendringt."
Klein, maar heel sterk
De vrouw had ook makkelijk gewond kunnen raken, volgens Kleist. "Het zijn extreem gevaarlijke dieren. Ze kunnen je zeer ernstig verwonden. Het lijken kleine aapjes, maar ze zijn heel sterk."
De dierentuin wil nu dat de vrouw vervolgd wordt voor haar actie. Wie ze is, is nog onduidelijk. Er wordt ook alvast actie ondernomen rond het verblijf van de apen: er komen camera's en een beter hek.
Een enorme schok voor de Paramaribo Zoo dit weekend; de dierentuin in Suriname trof haar hertje bambi gruwelijk afgeslacht aan. Alleen de kop en ingewanden zijn daarbij achtergelaten (foto onder/schokkend). De dierentuin heeft het vermoeden dat het dier geslacht is om zijn vlees en dat het in de buurt verhandeld wordt.
De Surinaamse dierentuin die het slachtoffer lijkt te zijn geworden van criminele slagers, zegt er bijna niet van te kunnen slapen en heeft een boodschap voor mensen in de omgeving: “Kijk uit in de omgeving van de dierentuin en Charlesburg of u daar wild vlees kunt kopen. Of dat u misschien iets hoort dat daarop zou kunnen wijzen. Belt u dan met de politie op nummer 451222.”“
Onze Bambi is dood! Genadeloos en gruwelijk afgeslacht door een stelletje onverlaten. Zijn kop en ingewanden heeft men, als oud vuil, voor ons achtergelaten. We zijn er allemaal kapot van. Wie doet zoiets en vooral waaròm?” schreef de Paramaribo Zoo zaterdag op haar Facebook pagina.
Op haar Facebook pagina heeft de dierentuin foto’s geplaatst van de overblijfselen van bambi (schokkend):
Muzieklegende Cher ooit van Sonny en Cher oprichter van Free the Wild
De laatste 40 jaarleeft een Aziatische olifant genaamdLucyin sub-artic omstandigheden in de Edmonton Valley Zoo inAlberta, Canada.Cher, de medeoprichter van de dierenwelzijnsorganisatieFree the Wild, stuurde een brief naar de dierentuin met het aanbodom Lucy te helpendoor een onafhankelijke olifantenexpert te sturen om haar te onderzoeken en de status van haar gezondheid te bepalen.
Olifant Lucy
Na enige daaropvolgende correspondentie tussen Free The Wild en de directeur van de dierentuin, kregen ze te horen dat hun deskundige dierenarts zullen overwegen om lucy's toestand gezamenlijk te beoordelen bij haar volgende evaluatie.
In de sneeuw waardoor ze zware artrose heeft
In de tussentijd is er correspondentie geweest van de dierenarts van het Jane Goodall Institute, Dr. Rick Quinn, over JGI's bevindingen met betrekking tot Lucy's gezondheid. Free The Wild heeft toestemming gekregen van Dr. Quinn om een brief te publiceren met hun recente bevindingen, die volgens Free The Wild wetenschappelijk en eerlijk zijn. Free The Wild heeft de dierentuin laten weten dat hun aanbod om een onafhankelijke, olifantenexpert dierenarts te sturen en te financieren nog steeds geldt.
Lucy werd geboren in 1975en is nog nooit met een andere Aziatische olifant geweest en haar enige metgezel werd helaas weggenomen in 2006.De beperkte openingstijden van Edmonton Valley Zoo betekenen dat zelfs het gezelschap van mensen er maar weinig is. Lucyis 1.000 pondovergewicht en lijdt aan aanzienlijke artritis en voetziekte. Ze heeft moeite om gewicht op haar achterpoten te dragen en lijdt, als gevolg van een ongepast dieet, aan gebitsproblemen en pijnlijke koliekproblemen die ervoor hebben gezorgd dat ze is ingestort - liggend gezien, haar maag slaand met haar romp.
Zonder plek om te zwemmen, geen modder om je te wentelen of bomen om tegen te krabben, wil Free The Wild samenwerken met Edmonton Valley Zoo om een oplossing vinden om Lucy's vrijlating veilig te stellen. Ondanks dat ze 45 jaar oud is,heeft Lucy naar schatting nog 15-20 jaarvan haar leven.
Free The Wildwil samenwerken aan bestaande campagnes in Alberta, Canadaen daarbuiten, om ervoor te zorgen dat Lucy haar laatste jaren liefde krijgt en verzorgd in een mooie vrije omgeving.
Een leven in gevangenschap is voor veel diersoorten zeer stress gevend. Gedragsbioloog Claudia Vinke vindt dat dierentuinen kritischer moeten zijn op de soorten die ze achter de tralies plaatsen. ‘Het beletten van natuurlijk gedrag kan leiden tot zelfverwonding en depressie.’
Trieste foto
De termijsberenis afgeleid van specifiek gedrag dat de beren in de dierentuin vertonen. Door de beperkte bewegingsvrijheid en het ontbreken van natuurlijke prikkels vervallen ze in de gewoonte om steeds maar weer hetzelfde kleine rondje te lopen. “Dieren in gevangenschap kunnen zich abnormaal gaan gedragen doordat ze niet de mogelijkheid krijgen om aan hun mentale en fysieke behoeftes te voldoen. Dat geldt bijvoorbeeld voor een papegaai die alleen gehouden wordt (die kan aan zijn veren gaan plukken of veel schreeuwen), of een ijsbeer die niet de kans krijgt om grote afstanden af te leggen”, verklaart Claudia Vinke, gedragsbioloog aan de Universiteit Utrecht, die onderzoek doet naar het ontstaan van gedragsafwijkingen bij dieren.
Stereotiep gedrag komt ook voor in de natuur. Denk aan repeterende bewegingen die te zien zijn bij paringsrituelen van dieren. Repeterend gedrag dat ogenschijnlijk geen doel of functie heeft, komt niet voor in de natuur en is dus een gedragsafwijking. Het steeds herhalen van dezelfde handeling kan voor dieren een manier zijn om met stress om te gaan. De handelingen vervangen het gedrag dat ze door hun gevangenschap niet kunnen uitvoeren. “Dat ijsberen heen en weer gaan lopen voor de voedertijd is bijvoorbeeld een vervanging van het jagen. Doordat bij die lichaamsbeweging endorfines vrijkomen, kunnen ritmische bewegingen bij de dieren een prettig gevoel veroorzaken, vergelijkbaar met een runner’s high bij mensen. Als een dier dat eenmaal heeft ontdekt, bestaat de kans dat het zulk gedrag steeds vaker zal vertonen”, zegt Vinke.
WEVENDE OLIFANTEN
De stereotiepe bewegingen kunnen het dier op korte termijn dus een fijn, rustgevend gevoel geven. Dit komt ook voor bij mensen. Mensen met autisme maken bijvoorbeeld soms stereotiepe bewegingen. “Maar het is belangrijk om te beseffen dat aan dit gedrag een gevoel van onbehagen of stress voorafgaat”, aldus de gedragsbioloog. Bovendien kan repeterend gedrag de gezondheid van het dier op de lange termijn schaden. Dieren die alsmaar aan hun verblijf knagen, kunnen last krijgen van hun gebit. En wevende olifanten – olifanten in gevangenschap wiegen vaak zachtjes heen en weer – hebben vaker last van hun gewrichten, voetzolen en teennagels.
Stereotiep gedrag is niet het enige abnormale gedrag dat dieren in gevangenschap vertonen.Het beletten van natuurlijk gedrag kan ook leiden tot automutilatie (zelfbeschadiging); Een bekend voorbeeld zijn vogels die in gevangenschap die hun eigen veren uittrekken. Of tot apathie: een gebrek aan emotie, beweging en motivatie. “Sommige dieren bewegen heel traag of hangen de hele dag lamlendig in een hoekje”, vertelt Vinke. ‘Anderen worden juist agressief en vallen de verzorgers of hun soortgenoten aan.”
De ene diersoort is vatbaarder voor de ontwikkeling van abnormaal gedrag dan de andere. “Roofdieren met een – in de natuur – groot jachtterrein en explosieve jachttechnieken (denk aan sprinten, red.) kunnen vaak lastig aarden in gevangenschap. Een ijsbeer jaagt over vele honderden kilometers. Dat kun je nooit nabootsen binnen een dierentuin. Maar bijvoorbeeld ringstaartmaki’s lijken er minder last van te hebben”, stelt de gedragsbioloog. Zij pleit ervoor dat dierentuinen hier in de toekomst rekening mee houden. “Als je de natuurlijke omgeving van een dier niet kunt nabootsen, dan moet je dat dier als dierentuin niet willen houden.”
De verschillen tussen de dierentuinen onderling zijn groot. “Artis ligt midden in Amsterdam en moet het daardoor doen met een beperkte ruimte, waardoor het lastiger wordt om aan de behoeftes van bepaalde diersoorten te voldoen. In 2015 werden plannen gemaakt om met die ruimtebeperking rekening te houden. In de Beekse Bergen, waar de dieren vrij rondlopen en de ménsen achter tralies zitten, zijn er aanzienlijk meer mogelijkheden. En de Apenheul, waar de apen ook loslopen, heeft gedragsbiologen rondlopen die de mens-dierinteracties monitoren en het welzijn van de dieren in de gaten houden”, vertelt Vinke. Omdat de dierentuinen niet wilden meewerken aan dit artikel, is niet bekend wat zij ondernemen tegen kennelijke depressie of schadelijk gedrag bij dieren.
ZOOCHOSIS
Dierenrechtenorganisatie Bite Back gebruikt de term zoochosis, een samentrekking van zoo en psychose, voor afwijkend gedrag van dieren in gevangenschap. In een social media campagne vragen ze aandacht voor dit probleem. De dierenrechtenorganisatie roept mensen op om filmpjes te maken van dieren met zoochosis en op die manier de bewustwording over het onderwerp te vergroten. “Het is belangrijk dat mensen gaan begrijpen wat dit gedrag betekent en bedenken of een dagje dierentuin echt wel zo’n leuk uitje is”, zegt Alex Romijn, voorzitter van Bite Back.
“
VOLGENS VERZORGERS IN CIRCUSSEN ‘WEVEN’ OLIFANTEN OMDAT ZE ZO’N ZIN HEBBEN IN DE SHOW
Zoochosis komt niet alleen voor bij dieren in de zoo. Ook in het circus hebben dieren bijvoorbeeld een beperkte bewegingsvrijheid. Ze leven vaak op beton en de circuskunstjes kunnen stress veroorzaken. “Ik ben veel bij circussen en dolfinaria gaan kijken en kreeg van verzorgers bijvoorbeeld te horen dat wevende olifanten zulk gedrag vertoonden omdat ze zo’n zin hadden in de show”, vertelt Romijn, die ook beelden maakte van dit gedrag. In dolfinaria komt het, volgens hem, vaak voor dat de dieren herhaaldelijk in cirkels rondzwemmen, een pikorde opstellen, tandenknarsen of bewegingsloos aan de oppervlakte van het water liggen.
Bite Back staat iedere maand met een groepje mensen bij de ingang van het Dolfinarium in Harderwijk om flyers over dit onderwerp uit te delen en het gesprek met bezoekers aan te gaan. “Die-hard fans zullen we hiermee niet overtuigen, maar we krijgen zeker positieve reacties van mensen die hier nooit over nagedacht hadden”, vertelt Romijn. Ook probeert Bite Back te voorkomen dat bedrijven kortingsacties voor het Dolfinarium uitschrijven. Naar eigen zeggen wist de organisatie Hema, Zeeman en Renault te overtuigen niet langer kortingsbonnen voor het Dolfinarium aan te bieden.
LEED VERZACHTEN
Volgens gedragsbioloog Vinke zijn er mogelijkheden om het psychische leed van dieren te verzachten. Vinke: “Denk aan voldoende schuilplekken voor dieren die zich graag verstoppen, groepshuisvesting voor dieren die normaal ook in groepen leven en voerverrijking.” Voerverrijking zijn voerspelletjes of puzzels waarbij een dier moeite moet doen voor zijn eten. “Dierentuinen investeren hier al jaren in”, aldus Vinke.
Romijn zou graag zien dat dierentuinen helemaal verdwijnen, al begrijpt hij dat dat proces tijd nodig heeft. “Bij Bite Back willen we dieren niet meer in gevangenschap zien, niet in de bio-industrie maar ook niet ter vermaak of educatie. Een dier heeft een intrinsieke waarde van zichzelf, los van de mens.”
Voor dit artikel hebben we getracht een aantal dierentuinen te spreken over het psychische welbevinden van de dieren in hun dierentuin. Woordvoerders van Diergaarde Blijdorp, Artis, de Apenheul en het Dolfinarium lieten weten dat zij onze vragen niet wensten te beantwoorden, onder andere wegens organisatorische drukte als gevolg van corona. Ouwehands Dierenpark en Wildlands reageerden niet op een schriftelijk interview verzoek.
OVER DE AUTEUR
Irene van den Berg is journalist en columnist, gespecialiseerd in financiële psychologie. In haar verhalen probeert ze economisch gedrag …
BaoBao stierf na 28 jaar lange eenzame opsluiting in de Zoo van Berlijn. Foto: Julia Lindemalm Jullie denken allebei veel na over onze relatie met dieren. Wat is onze verplichting aan dieren? Constanze Mager: “Wij hebben het bij Burgers’ Zoo regelmatig met elkaar over de filosofische vragen rondom dierenrechten. Hebben wij het recht om dieren te benutten, zij het als werkkracht, zij het als hobbyhuisdier? Hebben we het recht om dieren uit huizen en tuinen te weren omdat we ze niet willen? Deel daarvan is natuurlijk de vraag of we het recht hebben om exotische dieren te huisvesten. Heel nuttige gesprekken zijn dat, die we bijvoorbeeld ook met onderzoekers van de Wageningen Universiteit voortzetten. ”“Tegelijkertijd denk ik dat het te laat is om te doen alsof we als soort niet al de grootste invloed hebben op andere soorten. Die invloed oefenen we al tienduizenden jaren uit en ondertussen zijn we zo succesvol en met zo veel dat we niet kunnen doen alsof we op gelijke voet staan. We hebben dus eerder een zorgplicht.”
“
DIEREN HEBBEN GEVOEL, BELANGEN EN INTERESSES ONAFHANKELIJK VAN HUN NUT VOOR MENSEN
Erwin Vermeulen: Animal Rights, “Als je kijkt naar de ‘Wet dieren’
waarin Nederlandse eisen staan over hoe we dieren houden, zie je dat we de ‘intrinsieke waarde’ van dieren erkennen. Dieren hebben gevoel, eigen belangen en interesses onafhankelijk van hun nut voor mensen. Als je dat respecteert, stuit je op de kernwaarde dat ieder individu op zichzelf staat en niet een ander doel dient: niet als voedsel, niet als vermaak en ook niet als educatief middel. In dat licht is het heel moeilijk om een verantwoording te vinden voor het grootschalig opsluiten van dieren om ze tentoon te stellen. De grote vraag is: wat maakt het het ‘ongerief’ waard dat we dieren aandoen als we hun vrijheid afnemen?”
Hoe ongeriefelijk is een dierentuin precies, voor een gemiddeld dier?
Vermeulen: “Daar hebben we geen duidelijke definities voor. Voor landbouwdieren hebben we al wel afspraken over ongerief als pijn, honger, stress en angst. Dat is natuurlijk een beperkte manier van kijken naar welzijn. Die dieren leven te kort om het te hebben over de vraag of dieren ‘tot bloei komen’.”
Mager: “Dat is wel een factor in het leven van dierentuindieren, die zich geen zorgen hoeven te maken over de meest basale behoeften. Ik denk dat er nauwelijks ongerief is, maar dierenwelzijn is door mensen heel moeilijk te definiëren. Welk instrument we ook gebruiken, we zullen toch onze meningen en gevoelens daarop loslaten.”
Vermeulen: “Dat zie ik anders. Sinds Darwin weten we dat het verschil tussen dieren en mensen niet absoluut is, maar gradueel. We kunnen nagaan dat wij en zoogdieren die dicht bij ons staan soortgelijke dingen nastreven. Dat is niet onze gevoelens op dieren projecteren. We hebben een band waarin we kunnen veronderstellen dat ook dieren een natuurlijke drang hebben om zelf keuzes te maken. Dieren kunnen in een dierentuin niet hun natuurlijke gedrag vertonen.”
Mager: “Dat hoor je vaak. Maar ik vraag me, bot gezegd, af of dieren dat ‘natuurlijke’ iets uitmaakt. In de natuur is het leven anders, want daar is bepaald gedrag noodzakelijk om te overleven. Maar is het zielig dat wij mensen geen jagers en verzamelaars meer zijn? We leven nu ook anders dan hoe we het 10.000 jaar geleden deden. Niemand ging naar de sportschool.”
Vermeulen: “Maar wij hebben de keuze! Alles wordt voor dierentuindieren bepaald: met wie ze wonen, wat ze eten, wanneer ze eten, wie naar ze kan kijken, wanneer ze alleen kunnen zijn. Een dolfijn in het wild zou nooit een dode vis eten, terwijl dat alles is wat een dolfijn eet in gevangenschap. Een ijsbeer is geëvolueerd om zijn eten bij elkaar te jagen, om lange afstanden te zwemmen, om op het ijs te leven.”
“
DENK JE ECHT DAT EEN IJSBEER IJS NODIG HEEFT OM GELUKKIG TE ZIJN?
Mager: “Denk je echt dat een ijsbeer ijs nodig heeft om gelukkig te zijn? De vraag is of dieren er een boodschap aan hebben dat dingen niet ‘natuurlijk’ zijn. Leeuwen eten ook graag in het wild aas. Als een slang moeilijk doet over het opeten van zijn konijn, dan warmen we het op in de magnetron en gaat het daarna prima. Olifanten lopen in het wild 30 kilometer per dag omdat dat moet. Wij moeten olifanten aansporen te lopen door eten te verstoppen. Vinden ze dat leuk? Het zou voor mensen het beste zijn als alles in de supermarkt elke dag op een andere plek lag, en niet netjes geordend. Dat houdt ons scherp en fris. Maar het zou ook superirritant zijn. Ik denk dat dieren in de dierentuin vooral spanning missen. Een gibbonfamilie moet in het wild nog wel eens een buurgroep wegjagen. Maar hier woont de volgende gibbongroep in Amersfoort. Stress en een beetje gevaar, dat is het zout in het leven van het dier.”
Vermeulen: “Ja. Wij gaan bungeejumpen om dat gevaar in ons huidige leven van bank-zitten en overvloedig eten op te zoeken. We hebben te maken met een epidemie van welvaartsziekten, maar wij mensen kunnen daar rationeel over nadenken en zijn geëvolueerd voor bepaalde omstandigheden.”
Mager: “Wij doen ons best om dieren uit te dagen en te vermaken. Maar het blijft schipperen. Er zijn allerlei moeilijke keuzes die we moeten maken: moeten we de dieren jongen laten krijgen? De hele groep fleurt op van een jonkie erbij, maar de kans dat je dan met te veel dieren komt te zitten en overtollige dieren moet afmaken, neemt dan ook toe. We castreren nu dus sommige dieren, wat ook als een inbreuk op hun autonomie kan worden gezien.”
Vermeulen: “Ik vind het begrip ‘overtollige’ dieren niet echt respectvol tegenover dieren.”
Mager: “Dat zijn ook nooit eenvoudige beslissingen. Als het echt niet anders kan en er geen plek is in een goede dierentuin in Europa, euthanaseren we wel eens dieren. Dat zijn nu vooral katoenratjes en navelzwijnen. Als we meer dieren nageslacht gunnen, zullen we misschien ook chimpansees moeten gaan euthanaseren, en dat vinden mensen dan weer erger omdat ze dichtbij staan. Is een giraffe met zijn mooie wimpers meer waard dan een lierhert?”
Dierentuinen vervullen ook een opvoedende rol. Artis besloot een paar jaar geleden om geen namen meer te geven aan dieren, zodat we ze niet zouden ‘vermenselijken’. Zo leren we van dierentuinen over de natuur, nietwaar?
Vermeulen: “Dierentuinen
verantwoorden hun bestaan sinds de jaren 80 als educatieve plek, maar de meeste mensen zien een dierentuinbezoek gewoon nog als een dagje uit. Je kunt nog steeds naar een dier kijken terwijl je een dier eet. Er is veel onderzoek gedaan naar wat mensen daadwerkelijk opgestoken hebben na een dierentuinbezoek. Niet alleen qua kennis, maar ook wat hun houding tegenover dieren betreft. Hebben ze na hun bezoek bijvoorbeeld een grotere drang om zich in te zetten voor dierenwelzijn of natuurbehoud? Wat wij denken en sommige onderzoeken ook aantonen, is dat mensen en zeker ook kinderen, een verwrongen beeld krijgen van dieren. Die kun je tentoonstellen, opsluiten, ze zijn er voor ons. Hoe breng je over dat dit niet de normale functie van een dier is? Als je een dier in de ogen wilt kijken, kun je ook bij een slachthuis gaan staan, maar daar willen mensen hun kinderen niet naartoe brengen.”
Mager: “Ik houd liever de onderzoeken uit ons eigen dierenpark aan. Van de mensen die in onze oceaanhal een rondleiding krijgen, is aan het eind 20 procent meer ‘pro-haai’. We weten ook dat een van de grote crises het koraal betreft, maar de helft van de mensen die hier binnenkomen weten niet dat dat een dierlijk organisme is. Lastig om mensen te vragen klimaatneutraal te leven als ze niet weten dat er dieren doodgaan. Ik geloof echt dat de ontmoeting met een levend dier, ook in compromislandschap, belangrijk is voor interesse.”
“
OVER DIERENGEDRAG LEER JE IN EEN DIERENTUIN HEEL WEINIG. DAN KUN JE BETER EEN FILM OVER EEN WOLVENJACHT OP EEN KUDDE BIZONS KIJKEN
Vermeulen: “De nadruk op educatie voelt voor mij als greenwashing
2. Over dierengedrag leer je in een dierentuin heel weinig. Dan kijk je beter een film over een wolvenjacht op een kudde bizons. Kinderen omschrijven dieren uit een dierentuin als ‘leuk’ of ‘lui’. Ja, een roofdier dat niet hoeft te jagen, zal heel weinig inspanning doen.”
Mager: “Het is niet het hoogste doel, maar er zijn toch al bijna honderd door dierentuinen gefokte soorten alweer uitgezet. Het meeste succes is er met kleine dieren of koudbloedigen. De in het wild uitgestorven socorroduif in Mexico wordt binnenkort weer uitgezet, eerder waren er successen met vuursalamanders en schildpadden en de Californische condor.”
Vermeulen: “Maar met fokken en uitzetten los je het achterliggende probleem niet op. Er zijn genoeg tijgers in de wereld. Net zoveel in gevangenschap in de VS en China als in het wild. Het probleem is dat er geen plek is voor deze dieren om te leven. Zimbabwe verkoopt zelfs olifanten aan dierentuinen: er is geen ruimte meer voor ze. We kunnen niet tot in de eeuwigheid dieren bewaren in gevangenschap, met de vage hoop dat er ooit weer een plek voor ze komt.”
Mager: “In de jaren 80 en 90 dacht men bij dierentuinen echt: fokken en terugzetten, dat is ons doel. Maar nu zien we ook wel dat we het uitsterven niet bij kunnen houden. We werken nu vaak met een ambassadeurssoort: door tijgers hier te promoten en bescherming aan te zwengelen, krijg je meer beschermd leefgebied voor zijn soortgenoten in Azië.”
“
MOET JE DIEREN ECHT GEVANGEN HOUDEN OM KINDEREN TE ENTHOUSIASMEREN VOOR DIEREN?
Vermeulen: “Kun je wel van een individueel dier vragen om ambassadeur te zijn, zodat hij zijn soortgenoten redt? Onder het mom van ambassadeurschap heb je dat gesleep met panda’s over de hele wereld. Er werden er tientallen gefokt in China, er zijn er vijf uit gezet, twee zijn er dood. De rest werd geleased aan dierentuinen over de hele wereld. Ik zie ze eerder als ambassadeurs van de Chinese politiek dan van de natuur. Ik vind het heel moeilijk om te verzinnen wat daar de winst van is.”
Mager: “Wij hebben die panda’s niet, maar het geld dat het leasen van die panda’s oplevert, gaat niet alleen naar het fokcentrum, dat gaat ook naar natuurbehoud in het Chinese bos. Geld wat anders niet binnen zou komen. Wij geven per jaar een miljoen euro aan natuurbehoud. We hebben al dertig jaar een stuk regenwoud in Belize in Centraal-Amerika. Die toewijding is echt.”
Vermeulen: “Dat is allemaal prachtig, maar de manier waarop lijkt me nogal omslachtig. Eerst winst maken en dan weggeven. Kun je beter die dierentuinen ertussenuit halen. Het feit dat er nu steeds nieuwe verantwoordingen worden gevonden voor dierentuinen duidt er volgens mij op dat we een overgang maken naar een toekomst waarin we zonder dierentuinen verdergaan. Ik denk dat je een stap verder moet: hologrammen en 3D-films. Moet je echt dieren houden om kinderen te enthousiasmeren voor dieren? Kijk maar hoe populair dino’s zijn: die zullen kinderen nooit in het echt zien. En de bewondering voor walvissen leidde tot een van de succesvolste beschermingscampagnes zonder dat we er ooit een opsloten in een dierentuin.”
Dit artikel werd eerder gepubliceerd in OneWorld-magazine.
Artis zal door de coronacrisis dit jaar naar verwachting een verlies van tien miljoen euro lijden. De dierentuin ‘bespaart waar het kan om het verlies te beperken’, maar ziet voorlopig nog geen verbetering.
Vergeleken met dezelfde periode vorig jaar krijgt de dierentuin op dit moment 75 procent minder bezoekers over de vloer. “Als je dit combineert met de bijbehorende parkeer-, horeca- en winkelopbrengsten en optelt bij de weggevallen inkomsten uit evenementen, pacht en schenkingen, dan is de impact voor ons heel groot,” laat een woordvoerder weten.
Voortbestaan
De dierentuin, met 182 jaar de oudste van Nederland, sloot op maandag 16 maart de deuren en ging met Hemelvaartsdag op 21 mei weer open, in eerste instantie alleen voor leden. Inmiddels mogen ook niet-leden de dierentuin weer bezoeken, maar dient er wel vooraf gereserveerd te worden en een tijdslot aangehouden te worden. Desondanks komen bezoekers maar mondjesmaat langs.
Op de vraag of het voortbestaan van de dierentuin in gevaar is, antwoordt de woordvoerder dat het ‘ondenkbaar is dat Artis niet blijft bestaan’. “Maar als goed doel, zonder winstoogmerk, is het erg moeilijk om deze financiële klap te boven te komen. We doen er alles aan, maar kunnen het zeker niet alleen. Door onze maatschappelijke rol en de zorg die we dragen voor de dieren, de planten, het erfgoed en de mensen, hebben we er vertrouwen in dat we deze klap samen met partners, zoals de gemeente, Provincie en Rijk zullen opvangen.”
Steun
Wel zegt Artis dat het de afgelopen periode veel steun heeft gehad van bezoekers en leden. In totaal ontving de dierentuin meer dan 6000 giften. Ook leveranciers en partners hebben de dierentuin de afgelopen periode extra ondersteund.
Omdat de Zoomeravonden deze zomer ook niet door kunnen gaan, zal Artis in juli en augustus speciale avondwandelingen gaan organiseren. Bezoekers krijgen dan na openingstijd de mogelijkheid om via een app door het park te navigeren en te luisteren naar gesprekken tussen Artisexperts, die alles over de stadsnatuur kunnen vertellen.
In de VS is een 19-jarige man voor de rechter verschenen voor het stelen van een 32 jaar oude, met uitsterven bedreigde lemuur uit de dierentuin van Santa Ana (Californië). De man stal het dier vorig jaar juli nadat hij ’s nachts inbrak in de dierentuin. Dat deed hij door een gat te knippen in het verblijf van de lemuren en de kapucijnapen.
Toen dierentuinmedewerkers de volgende ochtend de dieren wilden voeren, ontdekten ze een lege kooi en de kapot geknipte omheining: alle lemuren en apen waren verdwenen. Nadat alle dieren weer waren gevangen, bleek er nog eentje te missen: dat was Isaak, de oudste ringstaartmaki die in Noord-Amerika in gevangenschap gehouden
Gelukkig kon de lemuur al gauw getraceerd worden: dezelfde ochtend nog werd het dier aangetroffen in een plastic krat bij het Newport Beach Hotel. Op de krat zat een briefje met de tekst ‘dit behoort toe aan de Santa Ana Zoo, het werd gisteravond meegenomen, breng dit aub naar de politie’.
Geen ventilatiegaatjes
Het is een wonder dat Isaak zijn uitstapje overleefde, want de ontvoerder van het dier, de 19-jarige Aquinas ‘Quinn’ Kasbar, had nagelaten om ventilatiegaatjes in de plastic krat te boren. Tijdens de rechtszaak gaf de tiener toe dat hij het dier als huisdier had willen houden.
De man werd beschuldigd van het onrechtmatig meenemen van een exemplaar van een bedreigde diersoort. Tegen hem werd een jaar gevangenisstraf geëist en een boete van honderdduizend dollar. Op 28 mei zal hij zijn vonnis te horen krijgen.
In het wild leven nog maar zo’n 2000 ringstaartmaki’s in Madagaskar, het gebied waar ze origineel vandaan komen: dat is een afname van maar liefst 95 procent sinds 2000.
